Risku sipas Moody’s dhe politikat monetare e fiskale në 2018

Para pak ditësh në media u raportua se Shqipëria vazhdon të vlerësohet me B1 nga Moody’s. Ky vlerësim ka mbetur i pandryshuar për vite me radhë pavarësisht faktit nëse...

Para pak ditësh në media u raportua se Shqipëria vazhdon të vlerësohet me B1 nga Moody’s. Ky vlerësim ka mbetur i pandryshuar për vite me radhë pavarësisht faktit nëse borxhi publik shënon 72 apo 60% të PBB-së. Moody’s është një agjenci e vlerësimit të riskut, e cila merr përsipër të bëjë një auditim të financave publike dhe raporton në publik vlerësimin e saj për rrezikun potencial të mospagesës së borxhit nga ana e një korporate apo shteti. Ajo së bashku me dy kompani të tjera botërore si Standard and Poor dhe Fitsch, janë akuzuar për gabime të mëdha gjatë krizës financiare të vitit 2008, ku kompani që falimentuan ishin vlerësuar me pikë maksimale sigurie nga këto kompani. Për publikun shqiptar këto kompani mbeten entitete të panjohura, por që herë pas here përmenden nga ana e qeverisë si një notë vlerësimi për qeverinë dhe për politikat e saj. Synimi i këtij shkrimi është ta zhveshë shpjegimin e këtij fenomeni nga fjalori ekonomik në mënyrë që të lejojë lexuesit të vlerësojnë se çfarë po ndodh në të vërtetë me ekonominë dhe buxhetin e Shqipërisë.

Së pari, Moody’s është një agjenci e vlerësimit të rrezikut të kredidhënies. Sa herë mund t’ju ketë ndodhur që një i afërm i juaji apo mik ju ka kërkuar hua. Sa herë keni menduar sa shanse ka ky person t’i kthejë këto para? Në tërësi nëse keni para mënjanë jeni të gatshëm t’i jepni hua ato nëse përfitoni interes, por vetëm nëse dikush ju jep garanci se paratë do t’i merrni sërish mbrapsht. Moody’s në këtë kuptim është ai person me reputacion dhe me dije financiare në qytet që njerëzit e pyesin nëse i afërmi apo miku juaj është i sigurt për t’i dhënë lekë borxh. Moody’s, me profesionalizëm shikon të ardhurat që ka personi në fjalë, shikon historinë e tij me bankën, shikon çfarë pune ka dhe çfarë ka ndërmend të bëjë me të ardhurat e tij dhe vlerëson nëse personi është shumë i sigurt, nota Aaa apo shumë kreditor i keq dhe nuk t’i kthen, nota C. Pra, në një farë mënyre ofron një shërbim publik transparence duke eliminuar problemin e “adverse selection” ose zgjedhjen e gabuar nga ana e kredidhënsit.

Si duhet lexuar vlerësimi i pandryshuar i Moody’s me B1? Sipas kësaj note, po t’i japësh borxh shtetit shqiptar Moody’s thotë se je duke bërë “një investim spekulativ dhe me risk për kredidhënien”. Kjo notë, pra B1, për Moody’s është një notë e ulët që sinjalizon firmat të mos investojnë në obligacionet e shtetit shqiptar (non-investment grade). Pavarësisht kësaj, investitorë të huaj apo dhe qytetarë vendës i kanë dhënë kredi shtetit shqiptar dhe nuk kanë patur asnjë problem me mospagesën në kohë nga ana e shtetit të detyrimeve të saj. Prandaj në perceptimin e publikut nota për shtetin mbetet A… Sipas Moody’s vlerësimi B1 vazhdon të mbetet për Shqipërinë pavarësisht se borxhi publik është i lartë, pasi qeveria synon:

-konsolidim fiskal (ulje e borxhit publik në 60% të PBB-së në 2021);

-reforma strukturore (lehtësimin e qeverisë në mbështetje të sektorit energjetik nga 0.9% e PBB-së në vetëm 0.1% të PBB-së);

– institucione publike më të mira (reforma në gjyqësor, lufta ndaj informalitetit, reformave drejt integrimit në BE).

Pavarësisht këtij vlerësimi në tregun vendës ne kemi disa indikatorë të tjerë që sinjalizojnë për ndryshime të kushteve të marrjes hua nga ana e qeverisë. Indikatori kryesor i tregut është Yield-i i bonove dhe obligacioneve të thesarit. Në fakt Yield-i i bonove të thesarit ka njohur një performancë “U-Shape”: ajo zbriti nga nivelet 3.3% në fund të vitit 2014 në 1.55% në mes të vitit 2016 dhe po njeh sërish një kah rritës që atëherë. Kështu interesi mesatar për bonot e thesarit 12-mujore u rrit në 2.63% në muajin dhjetor, nga 2.05% që shënonte në muajin qershor. Sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë kjo ka ardhur kryesisht për shkak të rënies së kërkesës së institucioneve financiare për të blerë bono dhe obligacione gjatë ankandeve të fundit të kryera. Ajo që bie në sy është se rritja e kostos së huamarrjes ka ndodhur për tërë afatet e maturimit.

Në fakt rritja e Yield-eve është kosto e shtuar për qeverinë në shërbimin e borxhit. Por kjo kosto e rritur e shërbimit të borxhit nuk favorizohet as nga rritja e të ardhurave për shkak të rritjes së çmimeve. Sipas të gjitha të dhënave nga Banka e Shqipërisë ambienti i përgjithshëm “ekonomik e monetar vijon të gjenerojë presione të ulëta inflacioniste, të pamjaftueshme për kthimin e inflacionit në objektiv”. Sipas saj pavarësisht faktit se kemi rritje të kërkesës vendëse për shkak të rritjes së konsumit sërish ajo nuk është e lartë mjaftueshëm sa të çojë në presion për të rritur pagat dhe çmimet e konsumit. Për të arritur rritje të çmimeve sipas objektivit të Bankës së Shqipërisë brenda intervalit 2-4%, pra 3% në vit, kërkon sipas Bankës së Shqipërisë norma më të larta rritjeje ekonomike. Por edhe Moody’s edhe Banka Botërore parashikojnë rritje ekonomike nën 4%, e cila është më e ulët sesa parashikimet e bëra nga Ministria e Financave për vitin 2018. Kjo nënkupton që qeveria gjatë vitit të ardhshëm do të detyrohet me shumë gjasa të rishohë dhe njëherë buxhetin me ulje të të ardhurave fiskale ose në ulje të investimeve publike. Gjatë viteve të fundit parashikimet e qeverisë për të ardhurat në buxhet janë të mbivlerësuara me afërsisht 2% të PBB-së. Këto gabime në vlerësim kanë sjellë ndryshime të shpeshta të shpenzimeve qeveritare gjatë vitit buxhetor dhe ndikojnë në besueshmërinë e Ministrisë së Financave në politikat e saj fiskale. Për këtë arsye Instituti Europian Pashko sugjeron krijimin e një Këshilli të pavarur nga Ministria e Financave për të realizuar parashikimet makroekonomike në Republikën e Shqipërisë. Një parashikim më i mirë i rritjes ekonomike dhe i të ardhurave në buxhet mundëson politika fiskale më efikase dhe transparente të cilat lehtësojnë edhe agjentët e tjerë ekonomikë vendës dhe të huaj për të ndërmarrë vendime ekonomike në Shqipëri.

Për më tepër edhe këtë vit qeveria ka shfaqur të njëjtin problem në mosrealizim të shpenzimeve kapitale me 12% të planit të vitit 2017, duke ndikuar negativisht në parashikimet për rritjen e kërkesës agregate. Në tërësi në analizën tonë vihet re një fenomen jo pozitiv për ekonominë vendëse pasi shpenzimet korrente kanë qenë në rritje konstante, ndërkohë që shpenzimet kapitale janë në kah të kundërt, dhe këto të fundit janë më të rëndësishme për rritjen ekonomike.

Por ndërkohë që Yield-i i obligacioneve po njeh rritje, një shenjë pozitive është fakti se politika monetare lehtësuese e viteve të fundit po jep rezultat. Sipas Bankës së Shqipërisë “niveli minimal i normës bazë të interesit, furnizimi i tregut me likuiditetin e nevojshëm, si dhe komunikimi i kursit të ardhshëm të politikës monetare, ka reduktuar normat e interesit dhe primet e rrezikut në tregjet financiare”. Në përgjigje të tyre, portofoli i kredisë në lekë ka vazhduar të shfaqë një ecuri pozitive, duke shënuar rritje mesatare vjetore prej rreth 10% gjatë vitit 2017, dhe pesha e tij ndaj kredisë totale u rrit në nivelin 45.1%, duke i dhënë gjithnjë e më shumë peshë Bankës së Shqipërisë në ekonomi, duke bërë që politika monetare të transmetohet në ekonomi. Në tërësi viti i ardhshëm do të kërkojë një rakordim akoma më të mirë mes politikave fiskale dhe politikave monetare. Megjithëse Shqipëria ka hyrë në një proces të konsolidimit fiskal, politikat e Ministrisë së Financave drejt rritjes së taksave, të politikave anti-informalitet dhe të uljes së shpenzimeve publike mundet të frenojnë kërkesën agregate e për rrjedhojë të ngadalësojnë rritjen ekonomike. Ndaj politika monetare duhet të qëndrojë e pandryshuar deri në një hap të dytë në mes të vitit të ardhshëm, kur të shihen dhe efektet e plota të politikave fiskale në vend.

Marrë nga Mapo.al

TË NGJASHME